Tại Hội thảo khoa học quốc gia Trí tuệ nhân tạo cho Mật mã và An toàn thông tin – AI4CRIS 2026 do Học viện Kỹ thuật mật mã tổ chức, ông Hoàng Nguyên Vân, Chủ tịch điều hành SAVIS GROUP, Phó Viện trưởng Viện Sáng tạo và Chuyển đổi số VIDTI đã trình bày tham luận “Kinh nghiệm triển khai mật mã hậu lượng tử PQC trong quá trình chuyển dịch lượng tử”
Quy tụ các nhà khoa học, chuyên gia, nhà quản lý và đại biểu trong lĩnh vực công nghệ thông tin, mật mã và an toàn thông tin, hội thảo tạo cơ hội trao đổi, thảo luận các xu hướng công nghệ mới, chia sẻ các kết quả nghiên cứu nổi bật, đồng thời đề xuất các định hướng phát triển và ứng dụng AI trong bảo vệ chủ quyền số quốc gia.
AI đang tạo ra những bước tiến mạnh mẽ trong năng lực tính toán, phân tích dữ liệu và tự động hóa an toàn thông tin. Nhưng sự phát triển nhanh chóng của AI cũng mang đến những rủi ro mới, trong đó có nguy cơ “Thu thập trước, giải mã sau”, kẻ tấn công có thể thu thập dữ liệu trọng yếu như thông tin định danh, giao dịch tài chính, hợp đồng… từ ngay bây giờ để giải mã trong tương lai.
Khi này, mật mã hậu lượng tử (PQC) không chỉ còn là hướng nghiên cứu mà còn trở thành một năng lực mà bất kỳ tổ chức nào cũng cần trang bị để ứng phó với sự tấn công trong kỷ nguyên hậu lượng tử. Và đây cũng là nội dung chính trong bài tham luận của ông Hoàng Nguyên Vân về chuyển đổi từ mật mã truyền thống sang mật mã hậu lượng tử (PQC).
Crypto-Agility: Năng lực cốt lõi trong chuyển đổi mật mã hậu lượng tử (PQC)
Tại phiên chuyên đề Mật mã và Mật mã hậu lượng tử, ông Hoàng Nguyên Vân – Chủ tịch điều hành SAVIS GROUP, Phó Viện trưởng Viện Sáng tạo và Chuyển đổi số VIDTI nhấn mạnh về khái niệm “Crypto-Agility” – Khả năng nhanh chóng phát hiện, đánh giá và chuyển đổi giữa các thuật toán, giao thức và tiêu chuẩn mật mã mà không làm gián đoạn dịch vụ hoặc ảnh hưởng đến mức độ bảo mật. Trên cơ sở đó, tổ chức cần thực hiện kiểm kê mật mã (Cryptographic Bill of Materials – CBOM) để xác định toàn bộ thuật toán, giao thức, thư viện, HSM, PKI, chứng thư số và các thành phần mật mã đang sử dụng; từ đó đánh giá rủi ro và xây dựng lộ trình chuyển đổi PQC phù hợp.
Chiến lược chuyển đổi được ông nhắc đến là mô hình Triển khai mật mã lai ghép – Hybrid Deployment. Thay vì chuyển đổi toàn bộ ngay lập tức, mô hình kết hợp mật mã truyền thống và PQC cho phép duy trì khả năng tương thích với hệ thống hiện hữu, đồng thời từng bước nâng cao mức độ bảo vệ trước các mối đe dọa lượng tử.
Từ đó, thay vì thay thế toàn bộ hệ thống trong một lần, tổ chức có thể thực hiện theo từng giai đoạn: kiểm kê tài sản mật mã, đánh giá rủi ro, lựa chọn thuật toán, thử nghiệm, triển khai hybrid, mở rộng và liên tục giám sát, có thể áp dụng ngay trong các hệ thống quan trọng như: PKI, chữ ký số, HSM, thanh toán, ngân hàng số và các nền tảng hạ tầng số.
Từ kinh nghiệm quốc tế và thực tiễn Việt Nam, ông Vân đề xuất lộ trình PQC giai đoạn 2026 – 2030. Trọng tâm là hoàn thiện chính sách và tiêu chuẩn, đánh giá hiện trạng mật mã, mở rộng thử nghiệm trong các hệ thống trọng yếu, phát triển hệ sinh thái PQC và từng bước làm chủ công nghệ.
Kỷ nguyên hậu lượng tử không còn là câu chuyện của tương lai. Chủ động chuyển đổi mật mã ngay hôm nay chính là cách Việt Nam bảo vệ niềm tin số và làm chủ an toàn công nghệ trong tương lai.
Một số ảnh tại hội thảo:
