Dựa trên nền tảng Quy định về “Định danh, Xác thực Điện tử và Dịch vụ Tin cậy” dành cho thị trường chung châu Âu eIDAS, việc ban hành eIDAS 2.0 nhằm mục đích tăng cường cơ sở hạ tầng kỹ thuật số, hứa hẹn mang lại hiệu quả và mức độ tin cậy cao hơn trong nền kinh tế số.
eIDAS – Quy định về định danh, xác thực điện tử và dịch vụ tin cậy
Được phê chuẩn vào tháng 9 năm 2014, Quy định về “Định danh, Xác thực Điện tử và Dịch vụ Tin cậy” dành cho thị trường chung châu Âu eIDAS chính thức được công nhận vào tháng 9 năm 2018. Với eIDAS, cư dân và doanh nghiệp tại châu Âu có thể sử dụng hệ thống định danh cấp quốc gia để xác thực danh tính khi truy cập dịch vụ công hoặc thực hiện các giao dịch điện tử xuyên biên giới. eIDAS tập trung vào hai lĩnh vực chính:
- Định danh điện tử: eIDAS thiết lập các tiêu chuẩn và yêu cầu cho các hệ thống định danh điện tử (eID), cho phép chúng vận hành với các mức độ bảo mật khác nhau để truy cập các dịch vụ trực tuyến trên toàn EU. Điều này giúp đơn giản hóa các tương tác trực tuyến cho công dân, cho phép họ dễ dàng đăng nhập vào các cổng thông tin chính phủ, tài khoản ngân hàng hoặc các dịch vụ khác dù ở bất kỳ quốc gia nào trong khu vực.
- Dịch vụ tin cậy: Quy định này bao gồm nhiều loại hình dịch vụ tin cậy khác nhau, chẳng hạn như con dấu điện tử, dấu thời gian và chứng thư số xác thực trang web. Các dịch vụ này đóng vai trò then chốt trong việc xác minh tính xác thực, tin cậy và bảo mật của các giao dịch điện tử.
Đặc biệt, eIDAS không chỉ áp dụng cho các cơ quan nhà nước mà còn cho cả các tổ chức tư nhân có sử dụng định danh điện tử hoặc dịch vụ tin cậy – bao gồm các lĩnh vực tài chính, bảo hiểm, y tế và thương mại điện tử. Do đó, eIDAS đóng vai trò là cơ sở hạ tầng tin cậy số (digital trust) thống nhất cho mọi giao dịch điện tử xuyên biên giới trong phạm vi châu Âu.
Tại sao cần eIDAS 2.0?
Mặc dù đã cải thiện đáng kể hạ tầng định danh điện tử và dịch vụ tin cậy tại châu Âu, eIDAS vẫn tồn tại một số hạn chế. Sự xuất hiện của các dịch vụ và mô hình định danh điện tử (eID) mới đã tạo ra một thị trường bị phân mảnh. Phạm vi của khuôn khổ pháp lý không còn phản ánh đúng thực tế sử dụng các dịch vụ tin cậy và định danh điện tử. Hiện nay, các công ty tư nhân cũng cung cấp giải pháp eID, nhưng các giải pháp này không theo một tiêu chuẩn đồng nhất với mức độ bảo mật cao và đảm bảo minh bạch như các hệ thống eID đã được eIDAS phê duyệt. Mặc dù an toàn, các giải pháp eID theo quy định eIDAS lại tỏ ra hạn chế về khả năng ứng dụng trong khu vực tư nhân, quy trình xác thực danh tính, quản lý dữ liệu và quyền kiểm soát của người dùng.
Người dùng ngày nay mong đợi một trải nghiệm trực tuyến liền mạch và an toàn. Họ muốn dễ dàng truy cập cả dịch vụ công lẫn dịch vụ tư (như y tế và ngân hàng) chỉ với một lần đăng nhập (Single Sign-on). Tuy nhiên, quy định eIDAS chủ yếu tập trung vào việc truy cập dịch vụ công xuyên biên giới mà bỏ qua nhu cầu của khu vực tư nhân. Ngay cả đối với dịch vụ công, vẫn tồn tại những rào cản khiến nhiều công dân không thể tiếp cận các giải pháp định danh điện tử đáng tin cậy.
Các mạng xã hội và công ty tư nhân đang cung cấp những tùy chọn đăng nhập bằng tài khoản hiện có (như Facebook, Microsoft, Google), nhưng các giải pháp này lại làm dấy lên lo ngại về quyền kiểm soát dữ liệu và vấn đề bảo mật. Chúng thường thiếu quy trình xác thực danh tính thực tế, khiến hệ thống dễ bị tổn thương hơn. Ngoài ra, việc sử dụng các nền tảng này trên nhiều dịch vụ có thể dẫn đến tình trạng chia sẻ dữ liệu thiếu minh bạch và các vấn đề về quyền riêng tư.
eIDAS 2.0 là gì?
eIDAS 2.0 – tên chính thức là Quy định về Định danh Kỹ thuật số Châu Âu (Quy định (EU) 2024/1183) – là phiên bản cập nhật của quy định về Định danh điện tử, Xác thực và Dịch vụ tin cậy (eIDAS) do Liên minh châu Âu ban hành. Bản cập nhật này được thiết kế nhằm nâng cao hiệu quả của các dịch vụ xuyên biên giới, đồng thời hỗ trợ các giải pháp định danh điện tử an toàn cho cả khu vực công và tư nhân.
eIDAS 2.0 đánh dấu bước phát triển mang tính cấu trúc đối với khuôn khổ về định danh số và các dịch vụ tin cậy của châu Âu. Quy định này khắc phục những hạn chế của khuôn khổ ban đầu, mở rộng danh mục các dịch vụ tin cậy được quản lý, tăng cường các yêu cầu về bảo mật, quản trị, và đáng chú ý nhất là đưa Ví Định danh số Châu Âu (EUDI Wallet) trở thành một thành phần bắt buộc trong các hệ sinh thái định danh số quốc gia thành viên.
Những thay đổi lớn của eIDAS 2.0
Việc chuyển đổi từ eIDAS sang eIDAS 2.0 mang lại hai thay đổi lớn nhằm củng cố khuôn khổ pháp lý về định danh điện tử và dịch vụ tin cậy của châu Âu:
Các dịch vụ tin cậy: eIDAS 2.0 hoàn thiện các quy định đối với Nhà cung cấp dịch vụ tin cậy đủ điều kiện (QTSP), đặc biệt chú trọng vào quy trình xác minh danh tính cho cá nhân và doanh nghiệp khi được cấp chứng thư số. Mục tiêu là đảm bảo tính thống nhất trên toàn châu Âu. Ngoài ra, các dịch vụ tin cậy đủ điều kiện mới như lưu trữ điện tử, sổ cái điện tử và quản lý thiết bị ký số từ xa cũng đã được đưa vào eIDAS 2.0.
Ví định danh điện tử châu Âu (Ví EUDI): Một trong những đổi mới quan trọng nhất của eIDAS 2.0 là sự ra đời của Ví EUDI. Đây là loại ví điện tử an toàn do người dùng tự kiểm soát, cho phép cá nhân lưu trữ, quản lý và chia sẻ có chọn lọc các dữ liệu định danh, thông tin xác thực và các thông tin cá nhân của mình cùng các giấy tờ pháp lý đã được xác minh như bằng lái xe, bằng cấp, chứng chỉ hành nghề hoặc thông tin tài khoản ngân hàng. Ví này có thể được sử dụng cho cả dịch vụ trực tuyến và ngoại tuyến, giúp người dùng dễ dàng chia sẻ thông tin xác thực với các bên tiếp nhận như cơ quan chính phủ hoặc doanh nghiệp tư nhân để thực hiện xác minh danh tính hoặc ký số. Với eIDAS, các quốc gia thành viên EU có quyền tự quyết trong việc có xây dựng hay công bố các hệ thống định danh điện tử quốc gia chính thức hay không. Việc này dẫn tỷ lệ triển khai có sự chênh lệch đáng kể giữa các quốc gia, và khả năng tương tác xuyên biên giới thiếu sự đồng bộ. Quy định eIDAS 2.o thay thế cách tiếp cận này bằng một khuôn khổ bắt buộc và thống nhất. Đến cuối năm 2026, mỗi quốc gia thành viên phải phát hành ít nhất một Ví Định danh Kỹ thuật số EU (EUDI Wallet).
Tạm kết
Quy định eIDAS 2.0 mới được thông qua đánh dấu một bước tiến quan trọng hướng tới một hệ sinh thái định danh điện tử và dịch vụ tin cậy an toàn và có khả năng tương tác trên toàn Liên minh Châu Âu. Bằng cách chú trọng tính thân thiện với người dùng, cơ chế bảo mật mạnh mẽ và quy trình tinh gọn, eIDAS 2.0 mang lại lợi ích thiết thực cho người dân, doanh nghiệp cũng như các cơ quan chính phủ. Mặc dù lộ trình triển khai chi tiết vẫn đang được hoàn thiện, nhưng nền tảng cho một tương lai số an toàn và toàn diện hơn dành cho tất cả người dân châu Âu đã được thiết lập.
